UNESCO: Οδηγός «Culture in Crisis» – Συνοπτική παρουσίαση

Η UNESCO, στο πλαίσιο του κινήματος υπό τον τίτλο «ResiliArt» που ξεκίνησε με πρωτοβουλία της και στοχεύει στην ενίσχυση της ανθεκτικότητας των καλλιτεχνών και των επαγγελματιών του πολιτισμού απέναντι στις τεράστιες προκλήσεις που θέτει η τρέχουσα κρίση
υγείας, δημοσίευσε στα τέλη Οκτώβρη έναν ιδιαίτερα σημαντικό Οδηγό με τον γενικό τίτλο «Culture in Crisis» (Ο Πολιτισμός σε Κρίση). Η σημασία του δεν έγκειται μόνο στο τρόπο με τον οποίο διενεργήθηκε η έρευνα και προέκυψαν τα συμπεράσματα της, αλλά κυρίως στις καίριες διαπιστώσεις, επισημάνσεις και προτάσεις που αποτυπώνονται σ’ αυτόν.

Το υλικό του Οδηγού προέκυψε μετά από:
 Περισσότερες από 170 διαδικτυακές συζητήσεις σε περισσότερες από 65 χώρες μεταξύ 15 Απριλίου και 21 Οκτωβρίου 2020
 Ένα διαδικτυακό διάλογο με μεγάλους διακυβερνητικούς οργανισμούς (IGO) και τράπεζες περιφερειακής ανάπτυξης που πραγματοποιήθηκε στις 17 Απριλίου 2020
 Ένα διαδικτυακό διάλογο με περισσότερους από 130 υπουργούς ή υφυπουργούς Πολιτισμού που έλαβε χώρα στις 22 Απριλίου 2020
 Τη δημοσίευση του εβδομαδιαίου προγράμματος «Πολιτισμός & COVID 19:
Παρακολούθηση αντίκτυπου και απόκρισης», μέσω του οποίου αποτυπώνεται η επισκόπηση της ταχύτατα μεταβαλλόμενης κατάστασης

‘Όπως σημειώνει στον Πρόλογο ο Ernesto Ottone R., Βοηθός Γενικός Διευθυντής Πολιτισμού της UNESCO, «Τα μέτρα που περιγράφονται σε αυτόν τον οδηγό δεν πρέπει να θεωρηθούν ως προσωρινές λύσεις, αλλά ως καταλύτες για μακροπρόθεσμες συστημικές αλλαγές που θα διασφαλίσουν ότι οι καλλιτέχνες θα μπορούν να συνεχίσουν να εμπνέουν και να μας
εκπροσωπούν για τα επόμενα χρόνια». Επίσης, πολύ ενδιαφέρουσα είναι και η επισήμανσή του ότι «… η εντυπωσιακή αύξηση της ψηφιοποίησης και της διαδικτυακής κατανάλωσης καλλιτεχνικού – πολιτιστικού περιεχομένου, η οποία επιταχύνθηκε κατά τη διάρκεια των μέτρων εγκλεισμού, δημιουργεί πρωτοφανείς προκλήσεις για την προστασία και την προώθηση της
ποικιλομορφίας, τόσο του περιεχομένου, όσο και των δημιουργών».

Iδιαίτερο ενδιαφέρον έχουν ορισμένες διαπιστώσεις, που αποτυπώνονται στον Οδηγό, όπως ενδεικτικά:

 Ζούμε σε εξαιρετικούς καιρούς. Σπάνια οι χώρες βρίσκονται μπροστά σε μια πρόκληση τέτοιου μεγέθους και σοβαρότητας. Όταν υπάρχουν αντιξοότητες, προκύπτουν γενικά δύο διαμετρικά αντίθετες επιλογές: η προσέγγιση «κάθε άνθρωπος για τον εαυτό του», στην οποία επικρατούν οι ισχυρότεροι και οι πιο αδύναμοι δεν επιβιώνουν, ή η επιλογή της αλληλεγγύης που βασίζεται στην εφευρετικότητα για την εξεύρεση κοινών λύσεων που είναι επίσης προσαρμόσιμες. Είναι σαφές ότι η UNESCO είναι υποχρεωμένη να ακολουθήσει τη δεύτερη προσέγγιση, για να υποστηρίξει τα κράτη στην αντιμετώπιση των πρωτοφανών προκλήσεων που αντιμετωπίζουν οι δημιουργικοί τομείς.
 Η πανδημία COVID-19 είχε καταστροφικές συνέπειες για τον πολιτισμό και τις δημιουργικές βιομηχανίες. Σε όλο τον κόσμο, τα προς το ζην των καλλιτεχνών και των επαγγελματιών του πολιτισμού έχουν επηρεαστεί βαθιά από μέτρα εγκλεισμού και φυσικής απόστασης. Η επισφαλής φύση του έργου που παράγουν, τους έχει καταστήσει ιδιαίτερα ευάλωτους στα οικονομικά σοκ που προκλήθηκαν από την κρίση, τα οποία, με τη σειρά τους, επιδείνωσαν την προϋπάρχουσα αστάθεια και τις ανισότητες του δημιουργικού τομέα. Καλλιτέχνες και επαγγελματίες του πολιτισμού έχουν χάσει τις δουλειές τους σε αριθμό ρεκόρ και σε όλο τον κόσμο και ο τομέας
αγωνίζεται να επιβιώσει.

 Γιατί πρέπει να ληφθούν ειδικά μέτρα:
 για να αναγνωριστεί η συμβολή των καλλιτεχνών και των δημιουργών στην ανάπτυξη και την ευημερία των κοινωνιών.
 για να δοθεί η δυνατότητα στους καλλιτέχνες και τους επαγγελματίες του πολιτισμού να διατηρήσουν ένα ελάχιστο επίπεδο αξιοπρέπειας και να επωφεληθούν από την προστασία του εισοδήματος της κοινωνικής ασφάλισης, ώστε να μπορέσουν να συνεχίσουν να ασκούν το επάγγελμά τους, ενώ παράλληλα θα καλύπτουν τις ανάγκες τους.
 για να επιτρέψει στους καλλιτέχνες να επωφεληθούν από τα δικαιώματα που παρέχονται σε μια συγκρίσιμη κατηγορία του πληθυσμού εργασίας από εθνικούς και διεθνείς νόμους για την απασχόληση, τις συνθήκες διαβίωσης και εργασίας.
 για να αποφευχθεί μια κατάσταση κατά την οποία πάρα πολλοί καλλιτέχνες και εργαζόμενοι στον πολιτισμό θα μετακινηθούν σε άλλα επαγγέλματα, διευρύνοντας περαιτέρω τις ανισότητες ευκαιριών στην πρόσβαση για επαγγελματική σταδιοδρομία στον πολιτισμό.
 για να δείξουμε αλληλεγγύη στους πολίτες των οποίων η συμβολή έχει αποδειχθεί ακόμη πιο ζωτικής σημασίας, ιδίως στην περίοδο του εγκλεισμού.
 Η κρίση αποκάλυψε σειρά προβλημάτων στον κόσμο των τεχνών και του
πολιτισμού και αδυναμίες που υπήρχαν ήδη αλλά έχουν επιδεινωθεί από την
κρίση. Έχει αποκαλύψει κενά στην κοινωνική και οικονομική προστασία αυτών που βρίσκονται στην καρδιά των πολιτιστικών και δημιουργικών βιομηχανιών, τους καλλιτέχνες και τους εργαζόμενους στον πολιτισμό, οι οποίοι είναι συχνά ελεύθεροι επαγγελματίες με πολλούς εργοδότες, δημιουργώντας πίεση στα σχήματα που υπήρχαν ήδη. Όλες οι καλλιτεχνικές δραστηριότητες, τα εργαστήρια, οι γκαλερί, οι εκθέσεις, οι ζωντανές εκδηλώσεις κ.λπ. υποφέρουν ως αποτέλεσμα των μέτρων
εγκλεισμού. Όσο περισσότερο καθυστερεί η αντιμετώπισή των προβλημάτων, τόσο περισσότερο θα επηρεαστούν αυτές οι δραστηριότητες.
 Η κρίση έχει επίσης επιταχύνει τον ψηφιακό μετασχηματισμό, δημιουργώντας πραγματικά ερωτήματα σχετικά με την οικονομική βιωσιμότητα των πολιτιστικών επιχειρήσεων, των μέσων ενημέρωσης και των μη κερδοσκοπικών οργανώσεων, αλλά και σχετικά με τις συνθήκες εργασίας των καλλιτεχνών και των πολιτιστικών εργαζομένων. Εν ολίγοις, εάν υπάρχει βιωσιμότητα χωρίς κρατική υποστήριξη. Οι διαδικτυακές πολυεθνικές που έχουν κυριαρχήσει στη νέα οικονομία, έχουν παγιώσει τη θέση τους. Η έλλειψη ρυθμίσεων έχει πάρει ακόμη πιο επείγοντα χαρακτήρα ως ζήτημα δημόσιας πολιτικής, ιδίως όσον αφορά την πρόσβαση σε
δεδομένα που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την επεξεργασία της δημόσιας πολιτικής. Αυτός ο μετασχηματισμός επηρεάζει τη δημιουργία, την παραγωγή και τη διάδοση, καθώς και την προσβασιμότητα και τη δημιουργία εσόδων.
 Η ροή και η πρόσβαση σε δημιουργικό περιεχόμενο έχει καταστεί απαραίτητη για την αντιμετώπιση των δυσμενών συνθηκών του εγκλεισμού που επιβάλλονται ως απάντηση στην κρίση του COVID-19. Η πρόσβαση στο Διαδίκτυο έχει καταστεί βασική υπηρεσία παρά το γεγονός ότι περίπου το 46% του παγκόσμιου πληθυσμού δεν έχει πρόσβαση σε σύνδεση στο Διαδίκτυο.
Ο Οδηγός παρουσιάζει –εκτός των άλλων- προτεινόμενα συγκεκριμένα μέτρα (έκτακτα αλλά και μόνιμου χαρακτήρα), τα οποία μπορούν να συμβάλλουν αποτελεσματικά στη βραχυπρόθεσμη άλλα και μεσο μακρορόθεσμη στήριξη των καλλιτεχνών, δημιουργών, πολιτιστικών φορέων, επιχειρήσεων και Ιδρυμάτων ώστε να αντιμετωπίσουν την κρίση.
Περιλαμβάνει επίσης ενδεικτικές καλές πρακτικές – δράσεις που έχουν υιοθετηθεί από κυβερνήσεις κρατών μελών της UNESCO, καθώς επίσης και από φορείς σε όλα τα μέρη του κόσμου.

Οι 38 χώρες και οι 2 φορείς των οποίων καλές πρακτικές – δράσεις
παρουσιάζονται στον Οδηγό είναι οι ακόλουθες:

Αίγυπτος, Ακτή Ελεφαντοστού, Αργεντινή, Αυστραλία, Βουλγαρία, Βραζιλία, Γαλλία, Γερμανία, Δημοκρατία της Κορέας, Δημοκρατία του Πράσινου Ακρωτηρίου, Ελβετία, Ζιμπάμπουε, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, Ηνωμένο Βασίλειο, Ιαπωνία, Ινδονησία, Ισπανία, Ιταλία, Καναδάς, Κολομβία, Κορέα, Λιθουανία, Λουξεμβούργο, Μεξικό, Μπουρκίνα Φάσο, Νέα Ζηλανδία, Νότια
Αφρική, Ολλανδία, Ουκρανία, Ουρουγουάη, Περού, Σενεγάλη, Σιγκαπούρη, Σουηδία, Τσεχία, Τυνησία, Φιλιππίνες, Χιλή, Ευρωπαϊκή Ένωση, Αφρικανικό Πολιτιστικό Ταμείο.

Περιμένουμε και την Ελλάδα να παρουσιάσει το δικό της σχέδιο ώστε να ενταχθεί κι αυτή στον οδηγό με καλές πρακτικές – δράσεις.

Στον Οδηγό παρουσιάζονται 3 μεγάλες Ενότητες Μέτρων, οι οποίες αφορούν σε:
 Ενότητα Ι.: Μέτρα που αποσκοπούν να επιτρέψουν στους καλλιτέχνες και τους επαγγελματίες του πολιτισμού να συνεχίσουν να επιδιώκουν το δημιουργικό τους έργο, προστατεύοντας το εισόδημά τους, προστατεύοντας τις θέσεις εργασίας τους ή παρέχοντας εγγυημένη κοινωνική ασφάλιση.
 Ενότητα ΙΙ.: Μέτρα που αποσκοπούν στη διασφάλιση της επιβίωσης των οργανισμών που αντιμετωπίζουν σοβαρή έλλειψη ρευστότητας ή ταμειακών ροών.
 Ενότητα ΙΙΙ.: Μέτρα που προορίζονται να βοηθήσουν τις πολιτιστικές και δημιουργικές βιομηχανίες να προετοιμαστούν ενόψει των νέων συνθηκών στην εγχώρια αγορά και στο διεθνές εμπόριο.
Οι προαναφερόμενες Ενότητες περιλαμβάνουν 15 πεδία εφαρμογής, τα οποία εξειδικεύονται σε 42 προτεινόμενες δράσεις. Σε κάθε πεδίο εφαρμογής μέτρων, περιλαμβάνονται:
 Περιγραφή του μέτρου
 Μια εξήγηση των στόχων και των αναγκών που επιδιώκει να αντιμετωπίσει
 Σύντομη έρευνα των δράσεων που πρέπει να ληφθούν υπόψη για εφαρμογή
 Ένας σύντομος κατάλογος παγίδων προς αποφυγή
 Συγκεκριμένα παραδείγματα καλών πρακτικών – δράσεων.
Ακολουθεί πίνακας στον οποίο παρουσιάζονται συνοπτικά οι Ενότητες και τα πεδία εφαρμογής μέτρων ανά Ενότητα.