Θανάσης Σαράντος: Ο Παπαδιαμάντης με ταρακούνησε

Συνέντευξη στην Αγγελική Καρυστινού και στο elculture

Η εταιρεία θεάτρου «Ηθικόν Ακμαιότατον» τιμά την επέτειο 100 ετών από τον θάνατο του Σκιαθίτη συγγραφέα και ανεβάζει εκ νέου φέτος την παράσταση Ο ΑΜΕΡΙΚΑΝΟΣ μια δραματοποιημένη διήγηση από τον Θανάση Σαράντο, βασισμένη στο ομότιτλο κλασικό διήγημα του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη (1851-1911) στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης στις 8 & 9 Ιανουαρίου 2011.

Ακολουθεί ένα απόσπασμα της συνέντευξης του Θανάση Σαράντου στην Αγγελική Καρυστινού και στο elculture.

Γιατί επέλεξες σήμερα να ανεβάσεις τον «Αμερικάνο» του Παπαδιαμάντη;
Καταρχάς, πρέπει να πω ότι ο Παπαδιαμάντης με ταρακούνησε. Ο «Αμερικάνος» είναι ένα κείμενο του 1891. Ο Παπαδιαμάντης ήταν δημοσιογράφος και δημοσίευε στην εφημερίδα «Το ʼστυ» ανήμερα των Χριστουγέννων χριστουγεννιάτικα διηγήματα- ένα από αυτά ήταν και ο «Αμερικάνος». Είχε τόση επιτυχία που αναδημοσιεύτηκε και την επόμενη μέρα. Η ιστορία έχει να κάνει με έναν Έλληνα μετανάστη στην Αμερική, που έχει χάσει κάθε επαφή με τον τόπο του, τη Σκιάθο,και την επιστροφή στην πατρίδα για να βρει το μεγάλο του έρωτα… Είναι ένας φόρος τιμής στους Έλληνες μετανάστες. Ο συγκεκριμένος ήρωας δούλευε ως επιστάτης σε φυτείες, οι Έλληνες τότε έκαναν τη δουλειά σκλάβων, πολλοί χάθηκαν κιόλας στην Αμερική. Αυτός βέβαια είχε βγάλει χρήματα. Η έννοια της μετανάστευσης με κέντρισε, γιατί κι εγώ με έναν τρόπο ήμουν μετανάστης 4 χρόνια στην Αμερική και στο Βερολίνο όπου σπούδαζα. Εκείνα τα χρόνια αισθάνθηκα τι σημαίνει νόστος. Το άλλο θέμα του κειμένου, είναι ο ιδανικός έρωτας. Αυτός αγαπούσε μια γυναίκα και γύρισε για να τη βρει, χωρίς να ξέρει αν αυτή τον περιμένει. Τελικά έχει happy end η ιστορία Ο ήρωας είναι λίγο σαν Οδυσσέας: περιπλανήθηκε, ταξίδεψε και γυρνάει πίσω στην Πηνελόπη του. Φυσικά η γλαφυρή και απαστράπτουσα γλώσσα του κειμένου με μάγεψε. Είναι ένα διήγημα που έχει εισχωρήσει σε μεγάλος βάθος. Δεν θα ήταν υπερβολικό αν έλεγα ότι ο Παπαδιαμαντής είναι ο δικός μας Ντοστογιέφσκι. Ο ίδιος μάλιστα διάβαζε και μετέφραζε Ντοστογιέφσκι. Το παραγνωρίζουμε αυτό. Ο ίδιος ο Παπαδιαμάντης αδιαφορούσε για τη δόξα και όλα αυτά, ήταν πολύ λιτός. Δεν ήθελε, δεν επιζητούσε τη δημοσιότητα, δεν ήθελε καν να τον φωτογραφίζουν. Αυτός είναι ένας ακόμα λόγος που ασχολήθηκα με το έργο του. Ο Παπαδιαμάντης είναι τόσο κόντρα με τη δική μας εποχή του φαίνεσθαι, που το διάβασμα και μόνο του έργου του μου έφερε μια ηρεμία μέσα μου. Δεν ξεκίνησα για να κάνω παράσταση, ξεκίνησα μελετώντας αυτό τον σπουδαίο συγγραφέα, μετά ήρθαν όλα τα υπόλοιπα.

Τι είναι τελικά αυτό που λέμε πατρίδα;
Για μένα πατρίδα είναι η γλώσσα μου. Ο ήρωας νοσταλγεί τη γλώσσα του. Ένας άνθρωπος που ζει μακριά από τη χώρα του τη νοσταλγεί. Γιατί είναι δύσκολο να εκφραστείς σε μια άλλη γλώσσα. Βέβαια, όπου γης και πατρίς. Τώρα, σε αυτή την εποχή που το χρήμα δημιουργεί πατρίδες, μπορεί κάποιος να νιώσει πολίτης του κόσμου. Και ειδικά σε αυτή την κατάσταση που έχουν ονομάσει κρίση και δεν ξέρω σε τι κρίση θα μας οδηγήσει, νιώθω την ανάγκη να υπάρξει ο δικός μας πολιτισμός. Είναι η πρώτη φορά που δουλεύω με ένα τέτοιο κείμενο. Τα ελληνικά κείμενα είναι πολύ σημαντικά για το θέατρο, είναι μια εικόνα της δικής μας κοινωνίας, του τι σκεφτόμαστε. Και υπάρχουν και σύγχρονοι συγγραφείς που το αναδεικνύουν αυτό, και πιάνουν τον παλμό, όπως ο Δήμου, οι αδερφοί Κούφαλη, ο Σερέφας, ο Κατσικονούρης.. Εμένα η ανάγκη μου είναι να βρω τέτοια κείμενα. Και έχει φανεί ότι ελληνικά κείμενα μπορούν να γίνουν και εμπορικές επιτυχίες. “Το δείπνο της Ιοκάστης”,ας πούμε, έπιασε τον παλμό της εποχής, πέρα από το γεγονός ότι έπαιζε μια σπουδαία ηθοποιός, η Σοφία Φιλιππίδου.

Μου είπες ότι ο ήρωας ψάχνει τον ιδανικό του έρωτα. Πιστεύεις ότι μπορεί να υπάρξει αυτό το ιδανικό που περιγράφει η τέχνη;
Νομίζω ότι το ιδανικό συμπυκνώνεται σε μια στιγμή που έχει ζήσει ο καθένας μας και θα την κουβαλάει μέχρι την τελευταία του πνοή. Βέβαια, στην τέχνη που μεγεθύνει τη ζωή μπορεί να υπάρξει ιδανικός έρωτας. Πιστεύω όμως ότι μπορεί να υπάρξουν ζευγάρια που ζουν τον ιδανικό έρωτα κάποια στιγμή, αλλά δεν ξέρω αν αυτό διαρκεί. Μακάρι να υπάρχουν τέτοια ζευγάρια Δεν ξέρω

Πώς ξεπερνάς την αφηγηματικότητα του κειμένου και του προσδίδεις θεατρική διάσταση;
Ο Παπαδιαμάντης χρησιμοποιεί τη γλώσσα της εποχής του, αλλά έχει απίστευτη θεατρικότητα, έχει ακτινογραφήσει την ψυχοσύνθεση των ηρώων του. Εγώ παίζω όλα τα πρόσωπα με πολύ απλά μέσα: με ένα κασκόλ που γίνεται και μαντήλι, για παράδειγμα. Παίζω τα πρόσωπα, αλλά δεν ταυτίζομαι με τους ήρωες, μέσα από την αφήγηση ζωντανεύουν επί σκηνής όλα τα πρόσωπα του κειμένου. Σε αυτό βοηθάει και η μουσική του Λάμπρου του Πηγούνη που παίζει ζωντανά πιάνο. Το πιάνο επίσης γίνεται πολλά πράγματα. Κάποια στιγμή, ο Λάμπρος παίζει και ηλεκτρονική μουσική από ένα λάπτοπ και έτσι αναπλάθουμε την ιστορία: ποιος είναι αυτός ο άνθρωπος, γιατί ήρθε, ποια είναι τα χαλάσματα του σπιτιού του

Σε δυσκόλεψε η γλώσσα του Παπαδιαμάντη;
Ναι, η εκμάθηση της γλώσσας ήταν από τα πιο δύσκολα στάδια. Δε σε παίρνει να ξεφύγεις από το κείμενο, είναι σαν παρτιτούρα. Δεν μπορείς να αφαιρέσεις τίποτα, είναι τόσο μουσικό αυτό το κείμενο. Μέσα από αυτό ο Παπαδιαμάντης περνάει όλο του το είναι, ακόμα και την πολιτική του άποψη. Με μια λέξη μόνο μιλάει για την εποχή του. Η Ελλάδα τότε ήταν σε ορισμένες περιοχές υπό την κατοχή των Τούρκων και ο Παπαδιαμάντης γίνεται και χρονογράφος της εποχής του. Έπρεπε να καταλάβω τι συνέβαινε τότε, αλλά κυρίως ήθελα να βρω τι είναι σημερινό: και σημερινό είναι οι σχέσεις των ανθρώπων.

Σκηνοθετείς παίζεις και έχεις και μάλιστα ένα μονόλογο Τρεις δυσκολίες σε μια παράσταση…
Ναι, ακριβώς Εγώ βασικά ασχολούμαι με το λόγο. Και για μενα αυτό είναι το σημαντικό στο θέατρο: οι ηθοποιοί και οι σκηνοθέτες είναι δίαυλοι για να περάσει το κείμενο στο θεατή. Και όταν λέω λόγο, εννοώ τη σκέψη που υπάρχει πίσω από τις λέξεις, όχι μόνο αυτό που ακούγεται. Ο λόγος είναι σαν ένα παγόβουνο και πίσω του κρύβονται πολλά πράγματα. Θα ήθελα βέβαια να βλέπω τον εαυτό μου την ώρα που παίζω, αλλά νομίζω ότι ο κάθε ηθοποιός έχει ένα τρίτο μάτι. Η δική μου οπτική πάνω στο κείμενο ήταν ότι δεν ήθελα να κρυφτώ από το κοινό. Γι αυτό και πολλές φορές του απευθύνομαι. Ως πρόθεση έχω να περάσω το κείμενο, χωρίς να το κάνω νια-νια. Θεωρώ ότι οι θεατές είναι συμπαίκτες μου με έναν τρόπο.

Για να διαβάσετε ολόκληρη τη συνέντευξη πατήστε εδώ