Η Emanuella Amichai μοιράζεται μαζί μας σκέψεις της για την δική της Λυσιστράτη, την Lysistrata-X

Πόσο κοντά ή πόσο μακριά βρίσκεται η δική σας Λυσιστράτη από την ηρωίδα του Αριστοφάνη;

Όπως
και η ηρωίδα του Αριστοφάνη, η Λυσιστράτη μας επαναστάτησε ενάντια στην
παγκόσμια τάξη πραγμάτων, εν ονόματι της ειρήνης. Παρ’ όλα αυτά, η
δύναμη που ανακάλυψε η Λυσιστράτη έγινε τελικά αυτοσκοπός. Σε αυτή την
ανάγνωση, η Λυσιστράτη δεν είναι ούτε κωμωδία, ούτε πολιτική σάτιρα. Η
δική μας ερμηνεία εστιάζει μάλλον στους μηχανισμούς της εξουσίας και
στην αλλοτρίωση του ατόμου από κάθε είδους ρατσιστική και κριτική των
φύλων ιδεολογία. Η ίδια η Λυσιστράτη έχει εξελιχθεί σε έναν
μηχανικό-ψυχολογικό υπέρ-άνθρωπο, ο οποίος εξουσιάζει μέσω ιδεολογίας
και τεχνολογικού ελέγχου. Η Λυσιστράτη δεν είναι ποτέ ορατή. Είναι πλέον
μια ιδεολογική αφαίρεση που την εκφράζει η Ιέρεια (Όλγκα Κουρκουλίνε), ή
τα τελετουργικά που οργανώνονται στο όνομα της Λυσιστράτης. Ο Χορός των
Γηραιών Γυναικών, που ερμηνεύει η Τζίνα Μπεν Νταβίντ, διαχειρίζεται και
ελέγχει τα αρχαία τελετουργικά, χάρη στην ιστορούμενη σοφία της. Η
νεότερη γενιά γυναικών εκπροσωπείται από 2 ερμηνευτές που αποτελούν
μείγμα των αριστοφανικών Κλεονίκης, Μυρίνης και Λαμπιτούς. Οι άντρες
αυτού του σύμπαντος ενσωματώνονται σε έναν ερμηνευτή (Γισάι Μπεν Μοσέ), ο
οποίος διαδραματίζει έναν λειτουργικό ρόλο: Το αρσενικό γονιμοποιεί το
θηλυκό και μεριμνά για τα παιδιά. Τελικά, το σύστημα κυριαρχίας που
απεικονίζεται εδώ καταρρέει, εκρήγνυται εσωτερικά, καθώς η ανθρώπινη
ύπαρξη δεν μπορεί να καθοδηγείται μόνο από τελετουργικά εξουσίας. Η
επανάσταση -που κάποτε ξεκίνησε η Λυσιστράτη- ξεκινάει ξανά, αυτή τη
φορά εναντίον της.

Γιατί διαλέξατε ειδικά αυτή τη γυναίκα; Τι σημαίνει για εσάς;

Πολλοί
σήμερα ερμηνεύουν την Λυσιστράτη σαν πρώιμο φεμινιστικό πρότυπο. Με
τράβηξε το ερώτημα του πώς θα μπορούσε να εξελιχθεί ένα τέτοιο πρότυπο
μόλις θα εδραιωνόταν η εξουσία της. Όπως έχει μερικές φορές συμβεί στη
φεμινιστική ιδεολογία -και σε πολλές άλλες ιδεολογίες, σε αυτή την
παράσταση εξελίσσεται σε μια ακραία, αυτο-τροφοδοτούμενη, τελετουργική
και επικίνδυνη δύναμη.

Στο αρχικό θεατρικό έργο, η δύναμη της
Λυσιστράτης πηγάζει από τη χαρισματική ρητορική της ορμή και από την
φωτεινή ψυχολογική της κατανόηση -και εκμετάλλευση- βασικών ανθρώπινων
αναγκών. Η δική μας Λυσιστράτη είναι το φουτουριστικό προϊόν της
αριστοφανικής φιγούρας. Ο στόχος της εξουσίας της δεν είναι πλέον η
«ειρήνη», αλλά μάλλον η διαφύλαξη αυτής καθεαυτής της εξουσίας.

Πήρατε
την Λυσιστράτη από το παρελθόν για να προσωποποιήσετε το όραμά σας για
το μέλλον. Ποια είναι η σύνδεση της Λυσιστράτης με το παρόν;

Το
«όνειρο» τοποθετείται στο μέλλον -και είναι ως επί το πλείστον
δυστοπικό. Το μήνυμα για το παρόν είναι η επιφύλαξη: Η Λυσιστράτη
αντιπροσωπεύει τον απολυταρχισμό. Η παράσταση διερευνά τους κινδύνους
κάθε κλειστής, μονοδιάστατης ιδεολογίας -ακόμη και αν οι ιδέες της
φαίνονταν αρχικά δίκαιες. Ρωτώ: Πότε τα μέσα για την επιβολή μιας
ιδεολογικής πίστης (η απόρριψη των ανδρών στο όνομα της ειρήνης)
γίνονται τα ίδια η ιδεολογία (ένας κόσμος χωρίς άνδρες); Μπορούμε να
καταλάβουμε σε ποιο σημείο τα μέσα για την επίτευξη ενός δίκαιου σκοπού
γίνονται σκοπός τα ίδια;

Η Λυσιστράτη συμβολίζει το όνειρο της ειρήνης. Τι συμβολίζει η δική σας Λυσιστράτη;
Όπως
είπα και πιο πριν, η δική μας Λυσιστράτη έχει εξελιχθεί πέρα από
κάποιον ουσιαστικό στόχο. Ο κόσμος που βλέπουμε σε αυτή την ερμηνεία
είναι το αποτέλεσμα και η εξέλιξη της παλαιότερης επιτυχίας της
Λυσιστράτης. Αυτός ο κόσμος κακοποιεί την ιδεολογία και τα τελετουργικά
της για να συνεχίσει να εξουσιάζει. Η Λυσιστράτη είναι πλέον ένας
μηχανισμός, ένα σύστημα που βασική του ανάγκη είναι να διαφυλάξει την
εξουσία της και να επιβάλλει τη διαιώνισή της.

Όταν λέτε
πως η Λυσιστράτη κατασκευάζει ένα απολυταρχικό καθεστώς, δεν πρόκειται
για το αντίγραφο ενός ανδροκρατούμενου κόσμου; Γιατί επαναστάτησε
εναντίον των ανδρών στην αρχή;

Η Λυσιστράτη του Αριστοφάνη
δεν επαναστάτησε εναντίον των ανδρών. Επαναστάτησε εναντίον του
πολέμου, ελέγχοντας τους άνδρες. Η παρούσα εκδοχή εκτοπίζει την
τετριμμένη αντίληψη πως οι γυναίκες εξισώνονται με την ειρήνη. Ο
Αριστοφάνης χρησιμοποιεί τον πόλεμο ανάμεσα σε άνδρες και γυναίκες ως
μεταφορά για τον ιδεολογικό πόλεμο καθεαυτόν, στον οποίο οι γυναίκες
νικούν. Η εξουσία που επέτρεψε αυτή τη νίκη έχει εξελιχθεί σε έναν
μηχανισμό που επιβάλλει τη δύναμη των γυναικών και ειδικά των
γηραιότερων, έμπειρων γυναικών, σε κάθε μέτωπο. Αυτή η ερμηνεία
προειδοποιεί εναντίον του ιδεολογικού ολοκληρωτισμού: Ακόμη και ένα
φαινομενικά «δίκαιο» πρότυπο μπορεί να εξελιχθεί στο αντίθετό του όταν
επιτυγχάνει τον ολοκληρωτικό έλεγχο.

Μιλήστε μας λίγο
παραπάνω για την παράστασή σας. Υποκριτική, χορός, βίντεο, μουσική…
Αυτό είναι για εσάς το μέλλον του θεάτρου;

Το θέατρο έχει
προ πολλού γίνει σημείο συνάντησης διαφόρων μέσων. Βλέπω αυτή την
παράσταση ως μείγμα τριών μέσων που με εμπνέουν: Κίνησης-εικόνας-ήχου.
Για εμένα, αυτό είναι ολόκληρο το θέατρο. Στόχος μου και πρόκληση κάθε
έργου που προσεγγίζω είναι να αναζητώ τον ιδανικό και πλέον σημαίνοντα
τρόπο να συνδυάζονται όλα αυτά επί σκηνής. Σε αυτό το έργο, αισθάνομαι
πως υπάρχει μια στέρεη βάση που πήραμε από το πρωτότυπο έργο, η οποία,
όμως, έγινε συγχρόνως ένας καινούριος και διαφορετικός κόσμος.

Πώς αντιλαμβάνεστε την παρουσία σας στη σύγχρονη τέχνη;
Θα έλεγα πως εδώ έχουμε να κάνουμε με αυτό που λέγεται μετανεωτερική τέχνη.